Czym jest prawo do usunięcia danych?

Prawo do usunięcia danych - definicja

Prawo do usunięcia danych to uprawnienie osoby, której dane dotyczą, wynikające z art. 17 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679, czyli RODO. W praktyce jest znane także jako „prawo do bycia zapomnianym”. Obejmuje żądanie usunięcia danych osobowych, jeżeli zachodzi jedna z przesłanek wskazanych w art. 17 ust. 1 RODO.

W kontekście zdjęć i nagrań wideo prawo to może dotyczyć wizerunku osoby, jej twarzy, głosu, sposobu poruszania się, numeru tablicy rejestracyjnej pojazdu lub innych elementów pozwalających na identyfikację. Jeżeli administrator nie musi już przechowywać pełnego nagrania z danymi identyfikującymi osobę, wykonanie prawa z art. 17 RODO może polegać na usunięciu całego pliku albo na trwałej anonimizacji określonych fragmentów obrazu.

Anonimizacja jest dopuszczalnym sposobem realizacji żądania tylko wtedy, gdy po jej wykonaniu materiał nie pozwala już na identyfikację osoby przy użyciu środków, które można racjonalnie zastosować. Wynika to z motywu 26 RODO. Samo pseudonimizowanie, maskowanie warstwy podglądu albo nietrwałe ukrycie twarzy nie jest usunięciem danych.

Kiedy art. 17 RODO ma zastosowanie do nagrań wideo?

Prawo do usunięcia danych nie działa automatycznie w każdej sytuacji. Administrator musi ocenić podstawę przetwarzania, cel nagrania, okres retencji oraz ewentualne obowiązki prawne wymagające dalszego przechowywania materiału.

  • dane nie są już niezbędne do celu, w którym zostały zebrane, zgodnie z art. 17 ust. 1 lit. a RODO;
  • osoba cofnęła zgodę, a brak jest innej podstawy przetwarzania, zgodnie z art. 17 ust. 1 lit. b RODO;
  • osoba wniosła skuteczny sprzeciw na podstawie art. 21 RODO;
  • dane były przetwarzane niezgodnie z prawem;
  • usunięcie jest wymagane do wypełnienia obowiązku prawnego.

W monitoringu wizyjnym szczególne znaczenie ma zasada ograniczenia przechowywania z art. 5 ust. 1 lit. e RODO. Materiał nie powinien być przechowywany dłużej, niż jest to konieczne dla określonego celu, na przykład bezpieczeństwa osób lub ochrony mienia.

Anonimizacja nagrania jako sposób wykonania prawa do usunięcia danych

Usunięcie danych z nagrania nie zawsze musi oznaczać skasowanie całego pliku. Jeżeli administrator ma uzasadniony powód, aby zachować materiał, na przykład jako dowód incydentu, może usunąć dane konkretnej osoby przez nieodwracalne zamazanie twarzy lub innych identyfikatorów.

W przypadku nagrań i zdjęć najczęściej stosuje się rozmycie, pikselizację, zakrycie jednolitym kształtem albo trwałą modyfikację obrazu. Kluczowe jest to, aby operacja została zapisana w pliku wynikowym i nie była jedynie efektem wizualnym możliwym do cofnięcia.

Element nagrania

Znaczenie dla art. 17 RODO

Typowa metoda wykonania

Twarz osoby

Najczęstszy identyfikator osoby fizycznej w materiale wideo.

Trwałe rozmycie lub zakrycie twarzy we wszystkich klatkach.

Tablica rejestracyjna

Może prowadzić do identyfikacji właściciela lub użytkownika pojazdu, zależnie od kontekstu i jurysdykcji.

Zamazanie numeru tablicy w całym zakresie widoczności pojazdu.

Głos

Może identyfikować osobę, zwłaszcza w połączeniu z obrazem.

Usunięcie ścieżki audio albo zniekształcenie głosu.

Charakterystyczne znaki

Mogą identyfikować osobę w określonym kontekście.

Manualne zamazanie, jeżeli nie są wykrywane automatycznie.

Wymogi techniczne przy usuwaniu danych z obrazu

Realizacja prawa do usunięcia danych w materiale wideo wymaga kontroli technicznej. Administrator powinien wykazać, że dane zostały faktycznie usunięte albo zanonimizowane w sposób trwały.

  • Kompletność detekcji - twarz lub tablica rejestracyjna muszą być wykryte we wszystkich istotnych klatkach.
  • Brak odwracalności - plik wynikowy nie może zawierać warstw, metadanych lub ścieżek pozwalających przywrócić obraz źródłowy.
  • Kontrola jakości - należy sprawdzić przypadki częściowego zasłonięcia twarzy, ruchu, odbić, słabego oświetlenia i niskiej rozdzielczości.
  • Rozdzielenie kopii - trzeba ustalić, czy dane występują także w kopiach roboczych, eksportach, kopiach zapasowych lub systemach archiwalnych.
  • Udokumentowanie decyzji - administrator powinien zachować informację o żądaniu, podstawie rozstrzygnięcia i sposobie wykonania, zgodnie z zasadą rozliczalności z art. 5 ust. 2 RODO.

W systemach takich jak Gallio PRO automatyczne wykrywanie obejmuje twarze i tablice rejestracyjne. Inne elementy, na przykład logotypy, tatuaże, identyfikatory imienne, dokumenty lub treść widoczna na monitorze, wymagają oceny człowieka i mogą być zamazane manualnie w edytorze. Gallio PRO nie wykonuje anonimizacji strumienia wideo w czasie rzeczywistym.

Ograniczenia prawa do usunięcia danych

Art. 17 RODO przewiduje wyjątki. Administrator może odmówić usunięcia danych, jeżeli zachodzi jedna z podstaw z art. 17 ust. 3 RODO. Odmowa wymaga jednak konkretnego uzasadnienia.

  • przetwarzanie jest niezbędne do korzystania z prawa do wolności wypowiedzi i informacji;
  • przetwarzanie jest niezbędne do wywiązania się z obowiązku prawnego albo do wykonania zadania realizowanego w interesie publicznym lub w ramach sprawowania władzy publicznej;
  • dane są potrzebne do ustalenia, dochodzenia lub obrony roszczeń;
  • zachodzą przesłanki związane ze zdrowiem publicznym, archiwizacją w interesie publicznym, badaniami naukowymi lub historycznymi albo celami statystycznymi.

W przypadku wizerunku należy uwzględnić także przepisy krajowe. Znaczenie mogą mieć art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego dotyczące dóbr osobistych oraz art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z 4 lutego 1994 r. Przepisy te regulują rozpowszechnianie wizerunku, w tym wyjątki dotyczące osób powszechnie znanych, jeżeli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nie funkcji publicznych, osób stanowiących jedynie szczegół większej całości oraz osób, które otrzymały umówioną zapłatę za pozowanie, jeżeli nie zastrzegły wyraźnie braku zezwolenia na rozpowszechnianie wizerunku.

Tablice rejestracyjne a prawo do usunięcia danych

Ocena tablic rejestracyjnych w Polsce nie jest jednolita. W praktyce compliance bezpieczniejsze jest traktowanie numeru rejestracyjnego jako informacji mogącej prowadzić do identyfikacji osoby, zwłaszcza gdy administrator dysponuje dodatkowymi danymi.

UODO i Europejska Rada Ochrony Danych wskazują na konieczność ostrożnej oceny identyfikowalności w materiałach wideo. Wytyczne EROD 3/2019 dotyczące przetwarzania danych przez urządzenia wideo, przyjęte w wersji 2.0 dnia 29 stycznia 2020 r., podkreślają, że administrator powinien umożliwiać wykonywanie praw osób, w tym prawa do usunięcia danych, a w określonych przypadkach może to polegać na anonimizacji obrazu. Jednocześnie w polskim orzecznictwie NSA występowało stanowisko, że sama tablica rejestracyjna nie zawsze stanowi dane osobowe. Różnica ta wymaga analizy konkretnego przypadku.

Odniesienia normatywne

Podstawowe źródła dla tego pojęcia pochodzą z prawa Unii Europejskiej i prawa polskiego. Najważniejsze są przepisy RODO oraz wytyczne organów nadzorczych dotyczące monitoringu wizyjnego.

  • RODO, art. 5 ust. 1 lit. e i art. 5 ust. 2 - ograniczenie przechowywania i rozliczalność.
  • RODO, art. 12 - zasady obsługi żądań osób, których dane dotyczą.
  • RODO, art. 17 - prawo do usunięcia danych.
  • RODO, art. 21 - prawo sprzeciwu.
  • RODO, motyw 26 - kryterium anonimowości i identyfikowalności.
  • RODO, motywy 65 i 66 - uzasadnienie prawa do usunięcia danych.
  • EROD, Guidelines 3/2019 on processing of personal data through video devices, version 2.0, 29 stycznia 2020 r.
  • Kodeks cywilny, art. 23 i 24 - ochrona dóbr osobistych.
  • Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych z 4 lutego 1994 r., art. 81 - rozpowszechnianie wizerunku.

Zobacz też