Czym jest prawo do sprzeciwu?

Prawo do sprzeciwu - definicja

Prawo do sprzeciwu to uprawnienie osoby, której dane dotyczą, określone w art. 21 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679, czyli RODO. Dotyczy sytuacji, w których przetwarzanie danych odbywa się na podstawie art. 6 ust. 1 lit. e RODO, czyli zadania realizowanego w interesie publicznym lub w ramach władzy publicznej, albo art. 6 ust. 1 lit. f RODO, czyli prawnie uzasadnionego interesu administratora lub strony trzeciej. Odrębnie art. 21 ust. 2 RODO przewiduje sprzeciw wobec przetwarzania danych do celów marketingu bezpośredniego.

W kontekście zdjęć i nagrań wideo prawo do sprzeciwu ma znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy organizacja utrwala, przechowuje, publikuje lub udostępnia materiał zawierający twarz, sylwetkę możliwą do identyfikacji, tablicę rejestracyjną albo inne elementy pozwalające rozpoznać osobę. Jeżeli podstawą przetwarzania jest uzasadniony interes albo zadanie realizowane w interesie publicznym lub w ramach władzy publicznej, osoba może zażądać zaprzestania przetwarzania jej danych z przyczyn związanych z jej szczególną sytuacją.

Skutkiem skutecznego sprzeciwu nie zawsze musi być usunięcie całego nagrania. W praktyce często wystarczające jest trwałe zamazanie twarzy lub tablicy rejestracyjnej, ograniczenie dostępu do materiału, wyłączenie fragmentu z publikacji albo zastąpienie pliku wersją zanonimizowaną. Administrator musi jednak ocenić, czy istnieją ważne prawnie uzasadnione podstawy do dalszego przetwarzania, nadrzędne wobec interesów, praw i wolności osoby, albo czy materiał jest potrzebny do ustalenia, dochodzenia lub obrony roszczeń.

Zakres prawa do sprzeciwu przy nagraniach i zdjęciach

Art. 21 ust. 1 RODO nie daje automatycznego prawa do żądania usunięcia każdego nagrania. Uruchamia obowiązek ponownej oceny podstawy przetwarzania. Administrator powinien uwzględnić cel nagrania, zakres identyfikowalności osoby, czas przechowywania, krąg odbiorców i ryzyko naruszenia prywatności.

Sytuacja

Czy art. 21 RODO ma zastosowanie?

Typowy skutek dla materiału wideo lub zdjęcia

Monitoring oparty na uzasadnionym interesie, art. 6 ust. 1 lit. f RODO

Tak

Ocena sprzeciwu, możliwe ograniczenie przetwarzania, usunięcie lub anonimizacja fragmentu

Publikacja zdjęć z wydarzenia na podstawie uzasadnionego interesu

Tak

Zamazywanie twarzy, usunięcie zdjęcia z galerii albo pozostawienie, jeżeli istnieje nadrzędna podstawa

Przetwarzanie na podstawie zgody

Nie w tym trybie

Stosuje się wycofanie zgody z art. 7 ust. 3 RODO

Nagranie potrzebne jako dowód w sporze

Tak, jeżeli podstawą jest art. 6 ust. 1 lit. e lub f RODO, ale z możliwą odmową

Dalsze przechowywanie może być uzasadnione obroną roszczeń

Skutki sprzeciwu dla anonimizacji twarzy i tablic rejestracyjnych

Po otrzymaniu sprzeciwu administrator powinien ustalić, czy osoba jest możliwa do zidentyfikowania w materiale. Przy nagraniach oznacza to analizę nie tylko samej twarzy, ale także kontekstu sceny, czasu, miejsca, pojazdu, ubioru i tablicy rejestracyjnej.

W praktyce dla materiałów foto i wideo stosuje się następujące działania:

  • czasowe ograniczenie przetwarzania na podstawie art. 18 ust. 1 lit. d RODO do czasu rozpatrzenia sprzeciwu,
  • wykonanie kopii roboczej materiału i oznaczenie fragmentów objętych żądaniem,
  • zamazanie twarzy lub tablic rejestracyjnych, jeżeli dalsze wykorzystanie materiału jest możliwe bez danych identyfikujących,
  • usunięcie fragmentu nagrania, jeżeli anonimizacja lub skuteczne zamazanie nie usuwa ryzyka identyfikacji,
  • odmowę uwzględnienia sprzeciwu, jeżeli istnieją nadrzędne prawnie uzasadnione podstawy lub potrzeba obrony roszczeń.

Gallio PRO może wspierać taki proces przez automatyczne wykrywanie twarzy i tablic rejestracyjnych oraz ich zamazywanie w plikach zdjęciowych i wideo. Nie jest to anonimizacja w czasie rzeczywistym ani anonimizacja strumienia wideo. Elementy takie jak logotypy, tatuaże, identyfikatory imienne, dokumenty lub treści widoczne na monitorach wymagają ręcznego oznaczenia w edytorze. Gallio PRO nie zbiera logów zawierających wyniki detekcji twarzy i tablic rejestracyjnych ani logów zawierających dane osobowe lub szczególne kategorie danych.

Terminy i kryteria oceny sprzeciwu

RODO wskazuje konkretne terminy obsługi żądań osób, których dane dotyczą. Zgodnie z art. 12 ust. 3 RODO administrator powinien udzielić informacji o działaniach podjętych w związku ze sprzeciwem bez zbędnej zwłoki, najpóźniej w terminie miesiąca od otrzymania żądania. Termin można przedłużyć o kolejne dwa miesiące, jeżeli sprawa jest skomplikowana lub liczba żądań jest duża, informując o tym osobę w terminie miesiąca od otrzymania żądania.

Kryterium

Znaczenie przy nagraniach

Podstawa prawna

Sprzeciw z art. 21 ust. 1 RODO dotyczy art. 6 ust. 1 lit. e i f RODO

Szczególna sytuacja osoby

Osoba powinna wskazać okoliczności, które uzasadniają sprzeciw, np. ryzyko bezpieczeństwa lub ujawnienia miejsca pobytu

Nadrzędny interes administratora

Może uzasadniać dalsze przechowywanie, np. dla zabezpieczenia roszczeń lub incydentu

Możliwość anonimizacji

Jeżeli cel można osiągnąć po zamazaniu twarzy lub tablicy, dalsze przetwarzanie danych identyfikujących jest trudniejsze do uzasadnienia

Relacja do wizerunku i tablic rejestracyjnych

Prawo do sprzeciwu nie zastępuje innych podstaw ochrony wizerunku. W Polsce znaczenie mają także art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego oraz art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z 1994 r. Rozpowszechnianie wizerunku co do zasady wymaga zezwolenia, chyba że zachodzi wyjątek, na przykład osoba otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie i nie zastrzegła inaczej, jest osobą powszechnie znaną, a wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, albo stanowi jedynie szczegół większej całości.

Przy tablicach rejestracyjnych istnieje rozbieżność. UODO, EROD i praktyka unijna traktują numery rejestracyjne jako dane mogące prowadzić do identyfikacji osoby, zwłaszcza w połączeniu z miejscem i czasem nagrania. Z kolei w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, m.in. wyrok NSA z 28 czerwca 2019 r., I OSK 2063/17, wskazywano, że sama tablica rejestracyjna nie zawsze stanowi daną osobową. Dla oceny sprzeciwu bezpieczniejsze jest badanie całego kontekstu identyfikacji, a nie wyłącznie samego numeru.

Odniesienia normatywne

Podstawą prawną prawa do sprzeciwu jest art. 21 RODO, powiązany z art. 6 ust. 1 lit. e i f, art. 12 ust. 3, art. 17 oraz art. 18 ust. 1 lit. d RODO. Istotne są także motywy 69 i 70 RODO, które wyjaśniają ciężar wykazania nadrzędnych podstaw przetwarzania oraz odrębny, silniejszy sprzeciw wobec marketingu bezpośredniego.

Dla materiałów wideo znaczenie mają również Wytyczne EROD 3/2019 dotyczące przetwarzania danych osobowych przez urządzenia wideo, przyjęte w wersji 2.0 29 stycznia 2020 r., oraz opinia Grupy Roboczej Art. 29 06/2014 w sprawie uzasadnionych interesów administratora, WP217. W Polsce należy uwzględniać stanowiska Prezesa UODO dotyczące monitoringu wizyjnego oraz przepisy sektorowe, np. art. 222 Kodeksu pracy dla monitoringu pracowniczego.

Zobacz też

Powiązane pojęcia pomagają ocenić, kiedy sprzeciw wymaga usunięcia danych, a kiedy wystarczy techniczna anonimizacja materiału.