Czym jest ograniczenie celu?

Ograniczenie celu - definicja

Ograniczenie celu to jedna z podstawowych zasad przetwarzania danych osobowych w RODO. Wynika z art. 5 ust. 1 lit. b rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 r. Zgodnie z tą zasadą dane osobowe muszą być zbierane w konkretnych, wyraźnych i prawnie uzasadnionych celach. Nie wolno ich dalej przetwarzać w sposób niezgodny z tymi celami.

W kontekście zdjęć i nagrań wideo ograniczenie celu oznacza, że materiał z kamer, kamer nasobnych, dronów, rejestratorów pojazdów lub systemów monitoringu nie może być dowolnie wykorzystywany po jego zebraniu. Jeżeli nagranie zostało utrwalone w celu zapewnienia bezpieczeństwa obiektu, nie można automatycznie użyć go do szkolenia pracowników, działań marketingowych, publicznej publikacji, analityki zachowań klientów lub tworzenia zbioru danych do trenowania modelu AI, o ile taki cel nie został wcześniej określony albo dalsze przetwarzanie nie przejdzie testu zgodności i nie ma właściwej podstawy prawnej.

Zasada ta ma bezpośrednie znaczenie dla anonimizacji nagrań. Zamazywanie twarzy i tablic rejestracyjnych może umożliwić dalsze użycie materiału, ale tylko wtedy, gdy anonimizacja jest skuteczna i nieodwracalna w danych okolicznościach. Jeżeli materiał po zamazaniu nadal pozwala zidentyfikować osobę, na przykład po głosie, ubiorze, kontekście miejsca lub czasie zdarzenia, nadal może podlegać RODO.

Rola ograniczenia celu w anonimizacji zdjęć i wideo

Ograniczenie celu wymaga, aby organizacja określiła cel przetwarzania przed rozpoczęciem nagrywania albo przed pozyskaniem materiału od innego podmiotu. Cel nie może być opisany ogólnie, na przykład jako „cele organizacyjne” albo „poprawa jakości”. Musi pozwalać osobie, której dane dotyczą, zrozumieć, po co obraz jest rejestrowany i jak może zostać później użyty.

W praktyce IOD powinien odróżnić pierwotny cel nagrania od celów wtórnych. Ma to znaczenie szczególnie wtedy, gdy ten sam plik wideo ma być wykorzystany po raz drugi, na przykład po zamazaniu twarzy.

Przykład użycia nagrania

Ocena z perspektywy ograniczenia celu

Typowe działanie zgodnościowe

Monitoring wejścia do budynku w celu ochrony osób i mienia

Cel pierwotny, jeżeli został jasno zakomunikowany

Informacja z art. 13 RODO, rejestr czynności, okres retencji

Udostępnienie fragmentu nagrania policji po incydencie

Zwykle zgodne, jeżeli wynika z obowiązku prawnego lub innej właściwej podstawy prawnej

Udokumentowanie podstawy z art. 6 RODO i zakresu udostępnienia

Publikacja nagrania z monitoringu w mediach społecznościowych

Najczęściej nowy cel, wymagający odrębnej oceny

Anonimizacja twarzy i tablic, ocena podstawy prawnej, analiza dóbr osobistych

Użycie nagrania do trenowania modelu AI

Nowy cel, zwykle niewynikający z pierwotnego monitoringu

Ocena zgodności celu, minimalizacja, DPIA, anonimizacja oraz właściwa podstawa prawna, jeśli przetwarzane są dane osobowe

Ocena zgodności dalszego przetwarzania

RODO nie zakazuje każdego dalszego przetwarzania. Wymaga jednak oceny, czy nowy cel jest zgodny z celem pierwotnym. Kryteria takiej oceny określa art. 6 ust. 4 RODO. Administrator powinien uwzględnić związek między celami, kontekst zebrania danych, charakter danych, możliwe konsekwencje dla osób oraz zabezpieczenia, w tym szyfrowanie lub pseudonimizację.

W przypadku materiałów wideo szczególnie istotne są następujące elementy oceny:

  • czy osoby mogły racjonalnie oczekiwać późniejszego wykorzystania nagrania w nowym celu;
  • czy nagranie zawiera twarze, tablice rejestracyjne, głos, miejsce pracy, dane dzieci lub informacje o stanie zdrowia;
  • czy anonimizacja obejmuje wszystkie identyfikatory widoczne w kadrze;
  • czy dostęp do oryginału ma ograniczona liczba upoważnionych osób;
  • czy organizacja zachowuje oryginał po wykonaniu wersji zanonimizowanej;
  • czy nowy cel wymaga pełnego obrazu, czy wystarczy wersja z zamazanymi twarzami i tablicami.

Wytyczne EROD 3/2019 dotyczące przetwarzania danych osobowych przez urządzenia wideo, przyjęte w wersji 2.0 29 stycznia 2020 r., podkreślają konieczność określenia celu przed uruchomieniem monitoringu. EROD wskazuje też, że ogólne powołanie się na bezpieczeństwo może być niewystarczające, jeżeli nie opisuje realnego zagrożenia i zakresu monitorowania.

Ograniczenie celu a zamazywanie twarzy i tablic rejestracyjnych

Zamazywanie twarzy i tablic rejestracyjnych jest środkiem technicznym wspierającym zgodność z zasadą ograniczenia celu, ale jej nie zastępuje. Najpierw trzeba ustalić, czy dany materiał może być wykorzystany w nowym celu. Dopiero potem należy dobrać zakres anonimizacji, poziom rozmycia i sposób kontroli jakości.

W systemach takich jak Gallio PRO automatyczne wykrywanie obejmuje twarze i tablice rejestracyjne. Inne elementy, takie jak logotypy firm, tatuaże, tabliczki z imionami, dokumenty lub obraz na ekranie monitora, wymagają oceny użytkownika i mogą być zamazane manualnie w edytorze. Ma to znaczenie dla ograniczenia celu, ponieważ niepełna anonimizacja może oznaczać, że przetwarzanie nadal dotyczy danych osobowych.

Parametr kontroli

Znaczenie compliance

Przykładowy sposób dokumentowania

Cel pierwotny

Określa granice legalnego wykorzystania nagrania

Klauzula informacyjna, regulamin monitoringu, rejestr czynności

Cel wtórny

Wymaga testu zgodności z art. 6 ust. 4 RODO albo nowej podstawy prawnej

Notatka oceny zgodności, decyzja administratora

Zakres anonimizacji

Wpływa na ryzyko identyfikacji osób na nagraniu

Lista kategorii obiektów do zamazania, kontrola próbki materiału

Retencja oryginału

Łączy się z zasadą ograniczenia przechowywania z art. 5 ust. 1 lit. e RODO

Polityka retencji, automatyczne usuwanie, protokół zniszczenia

Znaczenie dla administratora i IOD

Administrator powinien wykazać zgodność z zasadą ograniczenia celu na podstawie art. 5 ust. 2 RODO, czyli zasady rozliczalności. Nie wystarczy wskazać, że nagranie zostało zamazane. Trzeba wykazać, dlaczego materiał został użyty, w jakim celu, przez kogo i na jakiej podstawie.

W organizacjach korzystających z nagrań operacyjnych IOD powinien weryfikować co najmniej kilka obszarów:

  • czy każdy system rejestrujący obraz ma opisany cel działania;
  • czy cele są zgodne z informacjami przekazywanymi osobom nagrywanym zgodnie z art. 13 RODO;
  • czy czynności dalszego użycia nagrań są ujęte w rejestrze czynności z art. 30 RODO, jeżeli stanowią odrębne czynności przetwarzania;
  • czy dla ryzykownych zastosowań wykonano ocenę skutków dla ochrony danych zgodnie z art. 35 RODO;
  • czy środki techniczne spełniają wymagania privacy by design z art. 25 RODO;
  • czy dostęp do oryginalnych nagrań jest ograniczony zgodnie z art. 32 RODO.

W środowisku pracowniczym należy dodatkowo uwzględnić art. 222 Kodeksu pracy. Przepis ten pozwala stosować monitoring wizyjny tylko w określonych celach, takich jak bezpieczeństwo pracowników, ochrona mienia, kontrola produkcji lub zachowanie w tajemnicy informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę. Użycie takich nagrań w innym celu wymaga odrębnej i ostrożnej analizy.

Najczęstsze naruszenia zasady ograniczenia celu

Naruszenia zwykle wynikają z ponownego użycia nagrań bez formalnej decyzji i bez oceny zgodności. Szczególnie ryzykowne jest traktowanie archiwum wideo jako ogólnego zasobu organizacji, z którego można korzystać przy każdej potrzebie operacyjnej.

  • wykorzystanie monitoringu bezpieczeństwa do oceny wydajności pracowników bez wcześniejszego określenia takiego celu;
  • publikacja nagrań z widocznymi twarzami lub tablicami rejestracyjnymi w celach informacyjnych lub wizerunkowych;
  • przekazanie materiałów dostawcy technologii AI w celu testowania algorytmów bez podstawy prawnej i, gdy dostawca działa jako podmiot przetwarzający, bez umowy powierzenia;
  • przechowywanie oryginału po utworzeniu wersji zanonimizowanej bez uzasadnionej potrzeby;
  • brak rozróżnienia między anonimizacją a pseudonimizacją materiału wideo.

Odniesienia normatywne

Podstawą prawną ograniczenia celu jest art. 5 ust. 1 lit. b RODO. Zasadę należy interpretować łącznie z art. 5 ust. 2 RODO dotyczącym rozliczalności, art. 6 ust. 4 RODO dotyczącym zgodności dalszego przetwarzania, art. 13 i 14 RODO dotyczącymi obowiązków informacyjnych, art. 25 RODO dotyczącym ochrony danych w fazie projektowania oraz art. 32 RODO dotyczącym bezpieczeństwa przetwarzania.

W obszarze monitoringu wizyjnego istotne są także Wytyczne EROD 3/2019 w sprawie przetwarzania danych osobowych przez urządzenia wideo, wersja 2.0 z 29 stycznia 2020 r. W Polsce znaczenie ma również art. 222 Kodeksu pracy w zakresie monitoringu pracowników oraz stanowiska UODO dotyczące monitoringu i minimalizacji zakresu przetwarzania. W przypadku tablic rejestracyjnych należy odnotować rozbieżność: UODO i EROD traktują je jako potencjalne dane osobowe w określonym kontekście, co jest spójne z podejściem TSUE do identyfikatorów pozwalających na identyfikację przy użyciu rozsądnie dostępnych środków, natomiast w polskim orzecznictwie NSA występuje stanowisko, że same tablice rejestracyjne nie stanowią danych osobowych.

Zobacz też