Czym są Wytyczne EROD 3/2019?

Wytyczne EROD 3/2019 - definicja

Wytyczne EROD 3/2019 to dokument Europejskiej Rady Ochrony Danych, czyli EROD/EDPB (European Data Protection Board - Europejska Rada Ochrony Danych), dotyczący przetwarzania danych osobowych za pomocą urządzeń wideo. Pełna nazwa dokumentu brzmi Guidelines 3/2019 on processing of personal data through video devices. Wersja 2.0 została przyjęta 29 stycznia 2020 r.

Dokument wyjaśnia, jak stosować Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679, czyli RODO, do monitoringu wizyjnego, nagrań z kamer, udostępniania materiałów wideo oraz innych operacji na obrazie osób fizycznych. Ma charakter interpretacyjny. Nie jest rozporządzeniem ani ustawą, ale jest istotnym punktem odniesienia dla organów nadzorczych, administratorów i inspektorów ochrony danych.

W kontekście anonimizacji zdjęć i nagrań wideo Wytyczne EROD 3/2019 są kluczowe, ponieważ wskazują, kiedy obraz twarzy, sylwetka, numer rejestracyjny pojazdu lub inny widoczny element może prowadzić do identyfikacji osoby. Dokument pomaga ocenić, czy należy zastosować zamazywanie twarzy, zamazywanie tablic rejestracyjnych, ograniczenie dostępu, skrócenie retencji albo inną technikę ochrony prywatności.

Zakres stosowania Wytycznych EROD 3/2019

Wytyczne odnoszą się do przetwarzania danych osobowych przez urządzenia wideo, jeżeli materiał pozwala bezpośrednio lub pośrednio zidentyfikować osobę fizyczną. Podstawą jest definicja danych osobowych z art. 4 pkt 1 RODO oraz zasada identyfikowalności z motywu 26 RODO.

Zakres dokumentu obejmuje przede wszystkim sytuacje, w których kamera rejestruje osoby, pojazdy lub zachowanie w przestrzeni prywatnej, publicznej albo półpublicznej. EROD wskazuje, że sam fakt użycia kamery nie zawsze oznacza stosowanie RODO. Decydujący jest kontekst i możliwość identyfikacji.

Obszar

Znaczenie praktyczne

Podstawa w RODO

Obraz twarzy

Może być daną osobową, jeżeli pozwala zidentyfikować osobę.

art. 4 pkt 1, motyw 26

Tablica rejestracyjna

Może umożliwiać pośrednią identyfikację właściciela lub użytkownika pojazdu.

art. 4 pkt 1

Nagranie monitoringu

Wymaga podstawy prawnej, celu, retencji i zabezpieczeń.

art. 5, art. 6, art. 32

Publikacja filmu lub zdjęcia

Może wymagać anonimizacji osób postronnych przed udostępnieniem.

art. 5 ust. 1 lit. c, art. 25

Wyjątki od stosowania RODO według Wytycznych EROD 3/2019

EROD omawia sytuacje, w których RODO nie ma zastosowania albo ma zastosowanie ograniczone. Najważniejszy wyjątek wynika z art. 2 ust. 2 lit. c RODO. Chodzi o przetwarzanie danych przez osobę fizyczną w ramach czynności o czysto osobistym lub domowym charakterze.

Wyjątek domowy nie obejmuje jednak automatycznie każdego nagrania wykonanego przez osobę prywatną. Jeżeli kamera obejmuje przestrzeń publiczną, wspólną klatkę schodową, chodnik lub posesję sąsiada, RODO może mieć zastosowanie. EROD odwołuje się tu do podejścia znanego z orzecznictwa TSUE, w szczególności sprawy C-212/13 Ryneš.

  • Wyjątek domowy - możliwy przy nagraniach rodzinnych lub prywatnych, bez udostępniania szerszemu kręgowi odbiorców.
  • Brak identyfikowalności - RODO nie stosuje się, jeżeli osoby nie można rozsądnie zidentyfikować, także po uwzględnieniu dostępnych środków.
  • Organy ścigania - część operacji może podlegać dyrektywie 2016/680, a nie RODO.
  • Kamery pozorne - jeżeli nie rejestrują obrazu ani nie przesyłają danych, zwykle nie dochodzi do przetwarzania danych osobowych.

Znaczenie Wytycznych EROD 3/2019 dla anonimizacji zdjęć i wideo

Wytyczne są szczególnie ważne przy przygotowaniu materiału wideo do publikacji, przekazania podmiotowi zewnętrznemu, szkolenia, audytu albo odpowiedzi na wniosek o dostęp do danych. W takich przypadkach administrator powinien ograniczyć zakres ujawnianych danych do tego, co niezbędne.

Anonimizacja obrazu polega na trwałym usunięciu możliwości identyfikacji osoby w materiale, z uwzględnieniem środków, których rozsądnie można użyć. W praktyce oznacza to najczęściej nieodwracalne rozmywanie twarzy, zamazywanie tablic rejestracyjnych oraz ręczne zasłanianie innych elementów identyfikujących, jeżeli występują w danym materiale. Sama pseudonimizacja z art. 4 pkt 5 RODO nie wystarczy, jeżeli możliwe jest odtworzenie tożsamości.

W narzędziach takich jak Gallio PRO automatyczne wykrywanie obejmuje twarze i tablice rejestracyjne. Oprogramowanie nie wykonuje anonimizacji w czasie rzeczywistym i nie anonimizuje strumienia wideo. Nie wykrywa automatycznie logotypów, tatuaży, tabliczek z imionami, dokumentów ani treści widocznych na ekranach monitorów. Takie elementy mogą wymagać ręcznej oceny i manualnego zamazania w edytorze.

Kluczowe wymagania compliance wynikające z Wytycznych EROD 3/2019

EROD podkreśla, że przetwarzanie obrazu musi spełniać ogólne zasady z art. 5 RODO. Dotyczy to legalności, rzetelności, przejrzystości, minimalizacji danych, ograniczenia przechowywania, integralności i poufności.

  • Cel - musi być konkretny, prawnie uzasadniony i określony przed rozpoczęciem nagrywania.
  • Podstawa prawna - w sektorze prywatnym często art. 6 ust. 1 lit. f RODO, czyli prawnie uzasadniony interes, ale wymaga testu równowagi; w innych przypadkach możliwe są także inne podstawy, np. art. 6 ust. 1 lit. c albo e RODO.
  • Retencja - EROD wskazuje, że w wielu przypadkach wystarczający może być okres kilku dni, a przechowywanie dłuższe niż 72 godziny wymaga silniejszego uzasadnienia.
  • Przejrzystość - osoby powinny otrzymać informację warstwową, w tym oznaczenie monitoringu oraz pełną klauzulę informacyjną zgodną z art. 13 RODO.
  • DPIA - ocena skutków dla ochrony danych z art. 35 RODO może być konieczna przy systematycznym monitorowaniu miejsc dostępnych publicznie.
  • Privacy by design - art. 25 RODO wspiera stosowanie maskowania, ograniczenia pola widzenia, automatycznego usuwania i kontroli dostępu.

Tablice rejestracyjne i twarze w praktyce polskiej

W Polsce ocena tablic rejestracyjnych nie jest jednolita. UODO oraz podejście EROD traktują numery rejestracyjne jako dane mogące prowadzić do pośredniej identyfikacji. Jest to zgodne z szerokim rozumieniem identyfikowalności przyjętym w RODO i orzecznictwie TSUE, w tym w sprawie C-582/14 Breyer.

Jednocześnie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego występowało stanowisko, że numer rejestracyjny sam w sobie nie zawsze stanowi dane osobowe. Przykładem jest wyrok NSA z 28 czerwca 2019 r., I OSK 2063/17. Dla IOD praktyczny wniosek jest ostrożnościowy: przy publikacji lub szerokim udostępnieniu nagrań bezpieczniejszym standardem jest zamazywanie tablic rejestracyjnych.

W przypadku twarzy zastosowanie mają nie tylko RODO, ale także art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego oraz art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z 1994 r. Wyjątki dotyczą między innymi osób powszechnie znanych, jeżeli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nie funkcji publicznych, osób stanowiących jedynie szczegół większej całości oraz sytuacji, gdy osoba otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie, o ile nie zastrzegła inaczej.

Odniesienia normatywne Wytycznych EROD 3/2019

Podstawą analizy są akty prawa UE, dokument EROD oraz wybrane orzecznictwo. Przy wdrożeniach należy uwzględnić także decyzje i komunikaty właściwego organu nadzorczego.

  • EROD, Guidelines 3/2019 on processing of personal data through video devices, wersja 2.0, przyjęta 29 stycznia 2020 r.
  • RODO - rozporządzenie (UE) 2016/679, w szczególności art. 4, 5, 6, 9, 13, 25, 32 i 35 oraz motyw 26.
  • TSUE, C-212/13, Ryneš - monitoring prywatny obejmujący przestrzeń publiczną.
  • TSUE, C-582/14, Breyer - pośrednia identyfikowalność osoby.
  • Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, art. 23 i 24.
  • Ustawa z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, art. 81.

Zobacz też