Administracyjna kara pieniężna - definicja
W kontekście ochrony danych osobowych administracyjna kara pieniężna to sankcja nakładana przez organ nadzorczy za naruszenie przepisów o ochronie danych osobowych. W prawie UE jej podstawą jest art. 83 rozporządzenia 2016/679, czyli RODO. W Polsce organem właściwym jest Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych, działający na podstawie RODO oraz ustawy z 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych.
W kontekście zdjęć i nagrań wideo kara może dotyczyć nieprawidłowego monitoringu, zbyt szerokiego zakresu rejestrowania obrazu, braku realizacji obowiązku informacyjnego, zbyt długiego przechowywania nagrań, braku oceny skutków dla ochrony danych albo nieuprawnionego ujawnienia materiału bez anonimizacji danych identyfikujących, np. twarzy lub, w określonych okolicznościach, tablic rejestracyjnych. Sankcja nie jest automatyczna. Organ nadzorczy ocenia okoliczności sprawy, skutki naruszenia i działania podjęte przez administratora.
Podstawa wymiaru administracyjnej kary pieniężnej
RODO przewiduje dwa główne progi kar. Zależą one od rodzaju naruszenia. Dla przedsiębiorstw próg liczony jest jako kwota stała albo procent całkowitego rocznego światowego obrotu z poprzedniego roku obrotowego, przy czym stosuje się wartość wyższą.
Podstawa | Maksymalny próg | Przykład naruszenia przy monitoringu wideo |
|---|---|---|
Art. 83 ust. 4 RODO | 10 000 000 EUR albo 2% obrotu | Brak umowy powierzenia z podmiotem przetwarzającym nagrania, naruszenie art. 28 RODO. |
Art. 83 ust. 5 RODO | 20 000 000 EUR albo 4% obrotu | Brak podstawy prawnej rejestrowania obrazu, naruszenie zasad minimalizacji, przejrzystości lub ograniczenia przechowywania z art. 5 RODO. |
Art. 83 ust. 6 RODO | 20 000 000 EUR albo 4% obrotu | Niewykonanie nakazu organu nadzorczego dotyczącego ograniczenia albo usunięcia danych. |
W sektorze publicznym w Polsce obowiązują szczególne limity z art. 102 ustawy z 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych. Dla części podmiotów publicznych kara może wynosić do 100 000 PLN, a dla państwowych i samorządowych instytucji kultury do 10 000 PLN.
Przesłanki oceny naruszenia przy monitoringu
Organ nadzorczy nie stosuje jednego taryfikatora. Zgodnie z art. 83 ust. 2 RODO powinien uwzględnić wszystkie okoliczności sprawy. EROD w Wytycznych 04/2022 dotyczących obliczania administracyjnych kar pieniężnych, przyjętych 24 maja 2023 r., opisuje metodykę oceny wagi naruszenia, obrotu przedsiębiorstwa oraz czynników łagodzących i obciążających.
- charakter, waga i czas trwania naruszenia, w tym liczba osób widocznych na nagraniach;
- umyślność albo nieumyślność działania administratora;
- zakres ujawnionych danych, np. twarze, numery rejestracyjne, miejsce i czas zdarzenia;
- działania naprawcze, w tym usunięcie nagrań, ograniczenie dostępu i anonimizacja materiału;
- wcześniejsze naruszenia oraz stopień współpracy z organem;
- środki techniczne i organizacyjne zastosowane przed incydentem, w tym kontrola dostępu, szyfrowanie i procedury retencji.
Typowe naruszenia RODO związane z nagraniami wideo
Monitoring wideo zwykle prowadzi do przetwarzania danych osobowych, gdy osoba może być zidentyfikowana bezpośrednio albo pośrednio. Może to dotyczyć twarzy, sylwetki w określonym kontekście, tablic rejestracyjnych, czasu i miejsca nagrania. EROD w Wytycznych 3/2019 w sprawie przetwarzania danych osobowych przez urządzenia wideo, wersja 2.0 z 29 stycznia 2020 r., wskazuje, że administrator powinien ocenić cel, zakres, podstawę prawną i proporcjonalność monitoringu.
- brak podstawy prawnej z art. 6 RODO dla rejestrowania obrazu;
- monitorowanie obszarów nadmiarowych, np. przestrzeni publicznej poza terenem administratora bez uzasadnienia;
- niewłaściwe oznaczenie strefy monitorowanej i brak łatwo dostępnej pełnej klauzuli informacyjnej z art. 13 RODO;
- przechowywanie nagrań dłużej niż jest to konieczne do celu przetwarzania;
- brak oceny skutków dla ochrony danych, gdy monitoring obejmuje systematyczne obserwowanie miejsc dostępnych publicznie na dużą skalę, art. 35 ust. 3 lit. c RODO;
- udostępnienie nagrania osobom nieuprawnionym, np. publikacja w internecie bez skutecznego zamazania twarzy;
- brak weryfikacji, czy podmiot zewnętrzny przetwarzający nagrania działa na podstawie art. 28 RODO.
Znaczenie anonimizacji twarzy i tablic rejestracyjnych
Anonimizacja zdjęć i wideo może ograniczyć ryzyko naruszenia, ale tylko wtedy, gdy jest skuteczna. Zamazanie twarzy powinno uniemożliwiać identyfikację osoby na podstawie samego materiału oraz realistycznie dostępnych informacji dodatkowych. W przypadku tablic rejestracyjnych w Polsce istnieje rozbieżność: UODO i EROD przyjmują ostrożne podejście zgodne z szerokim rozumieniem identyfikowalności, natomiast NSA w wyroku z 28 czerwca 2019 r., I OSK 2063/17, uznał, że numer rejestracyjny pojazdu nie zawsze stanowi dane osobowe.
Dla IOD praktycznie istotna jest jakość procesu anonimizacji. Przy automatycznym wykrywaniu twarzy i tablic należy kontrolować co najmniej odsetek pominięć, odsetek błędnych detekcji, jakość maski oraz możliwość ręcznej korekty. Gallio PRO automatycznie zamazuje twarze i tablice rejestracyjne w zdjęciach oraz nagraniach. Nie wykonuje anonimizacji w czasie rzeczywistym i nie anonimizuje strumieni wideo. Elementy takie jak logotypy, tatuaże, identyfikatory imienne, dokumenty lub obraz na monitorach wymagają ręcznego oznaczenia w edytorze.
Parametry kontroli zgodności
Przed użyciem nagrania administrator powinien udokumentować decyzję, czy materiał nadal zawiera dane osobowe. Sama deklaracja „zamazano” nie wystarcza. Wymagana jest kontrola techniczna i organizacyjna, zwłaszcza gdy materiał ma zostać przekazany poza organizację.
Parametr | Znaczenie dla ryzyka kary | Podstawa odniesienia |
|---|---|---|
Retencja nagrań | Im dłuższy okres przechowywania bez uzasadnienia, tym większe ryzyko naruszenia art. 5 ust. 1 lit. e RODO. | Art. 5 RODO; art. 222 Kodeksu pracy dla monitoringu pracowniczego, co do zasady maksymalnie 3 miesiące. |
Recall detekcji | Niski poziom wykrycia twarzy lub tablic zwiększa ryzyko pozostawienia danych osobowych w materiale. | Wewnętrzny test jakości, próbka kontrolna, procedura akceptacji. |
Kontrola dostępu | Ogranicza ryzyko nieuprawnionego ujawnienia nagrań. | Art. 32 RODO. |
DPIA | Brak oceny skutków może być samodzielnym naruszeniem przy monitoringu wysokiego ryzyka. | Art. 35 RODO; Wytyczne EROD 3/2019. |
Odniesienia normatywne
Kluczowe źródła to RODO, ustawa z 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych, Kodeks pracy z 1974 r. w zakresie monitoringu pracowniczego oraz wytyczne EROD. Przy publikacji wizerunku znaczenie mają także art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego oraz art. 81 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wyjątki od zgody na rozpowszechnianie wizerunku obejmują m.in. osobę powszechnie znaną, jeżeli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, osobę stanowiącą jedynie szczegół całości oraz osobę, która otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie, o ile nie zastrzegła wyraźnie inaczej.
Zobacz też
Powiązane pojęcia z glosariusza Gallio PRO: