Czym są środki techniczne i organizacyjne?

Środki techniczne i organizacyjne - definicja

Środki techniczne i organizacyjne to zestaw zabezpieczeń, procedur i kontroli, które administrator lub podmiot przetwarzający wdraża, aby zapewnić poziom bezpieczeństwa odpowiedni do ryzyka. W prawie unijnym pojęcie to wynika przede wszystkim z art. 32 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679, czyli RODO.

W kontekście anonimizacji zdjęć i nagrań wideo środki techniczne i organizacyjne obejmują między innymi wykrywanie twarzy, wykrywanie tablic rejestracyjnych, zamazywanie tych obszarów, kontrolę jakości anonimizacji, ograniczenie dostępu do plików źródłowych oraz dokumentowanie decyzji o zakresie maskowania. Anonimizacja może być takim środkiem, jeżeli jest zaplanowana, powtarzalna i możliwa do wykazania w dokumentacji zgodności.

Art. 32 RODO nie narzuca jednej technologii. Wymaga doboru zabezpieczeń z uwzględnieniem stanu wiedzy technicznej, kosztu wdrożenia, charakteru, zakresu, kontekstu i celów przetwarzania oraz ryzyka naruszenia praw i wolności osób fizycznych. W praktyce oznacza to, że organizacja powinna umieć wyjaśnić, dlaczego zastosowała określone rozmycie twarzy, rozmycie tablic rejestracyjnych, kontrolę dostępu, szyfrowanie, tryb on-premise albo procedurę ręcznej weryfikacji.

Rola środków technicznych i organizacyjnych w anonimizacji wideo

Materiał wideo zawiera dane osobowe, gdy pozwala zidentyfikować osobę bezpośrednio lub pośrednio. Dotyczy to zwłaszcza twarzy, tablic rejestracyjnych, kontekstu miejsca, głosu, ubioru i innych cech widocznych w kadrze.

W przypadku publikacji, udostępnienia lub archiwizacji nagrań celem środków technicznych i organizacyjnych jest ograniczenie ryzyka ponownej identyfikacji. Samo rozmycie obrazu nie wystarcza, jeżeli proces nie obejmuje kontroli błędów detekcji, uprawnień użytkowników i zasad pracy na plikach źródłowych.

Obszar

Przykład środka

Znaczenie dla zgodności

Technologia

Automatyczne wykrywanie twarzy i tablic rejestracyjnych oraz nakładanie maski

Zmniejsza ryzyko ujawnienia identyfikatorów w materiale wizualnym

Kontrola jakości

Przegląd próbek, ręczna korekta pominiętych obszarów, zatwierdzenie eksportu

Ogranicza skutki błędów fałszywie negatywnych

Dostęp

Role użytkowników, zasada need-to-know, rozdział pliku źródłowego i wersji zanonimizowanej

Wspiera poufność wymaganą przez art. 32 ust. 1 lit. b RODO

Środowisko

Przetwarzanie on-premise bez wysyłania plików do zewnętrznej chmury

Ogranicza powierzchnię transferu i zależność od podmiotów trzecich

Dokumentacja

Polityka anonimizacji, kryteria akceptacji, rejestr czynności, DPIA, jeżeli wymagane

Ułatwia wykazanie rozliczalności z art. 5 ust. 2 RODO

Anonimizacja jako udokumentowany środek bezpieczeństwa

Anonimizacja nagrań może pełnić dwie funkcje. Po pierwsze, może ograniczać zakres danych osobowych przetwarzanych po wykonaniu maskowania. Po drugie, może być środkiem bezpieczeństwa zmniejszającym skutki ewentualnego ujawnienia materiału.

Ocena skuteczności anonimizacji powinna być oparta na ryzyku. Grupa Robocza Art. 29 w opinii 05/2014 z 10 kwietnia 2014 r. wskazała trzy kryteria oceny technik anonimizacji: wyodrębnienie osoby, możliwość łączenia danych oraz wnioskowanie. Kryteria te są przydatne także dla zdjęć i wideo.

  • Wyodrębnienie osoby - czy po zamazaniu twarzy nadal można wskazać konkretną osobę w nagraniu.
  • Łączenie danych - czy nagranie można powiązać z innymi materiałami, na przykład miejscem, datą lub pojazdem.
  • Wnioskowanie - czy z pozostałych elementów kadru można odtworzyć tożsamość lub cechy osoby.

Dla materiałów wideo istotne jest również to, że twarz może pojawiać się w wielu klatkach. Skuteczność maskowania należy więc oceniać nie tylko dla pojedynczej klatki, ale dla całej sekwencji.

Kluczowe parametry i metryki środków technicznych

RODO nie podaje minimalnej wartości skuteczności detekcji ani wymaganej siły rozmycia. Takie progi powinny wynikać z analizy ryzyka, oceny skutków dla ochrony danych oraz testów na reprezentatywnych materiałach.

W praktyce warto dokumentować metryki jakościowe i operacyjne. Pozwalają one wykazać, że środek został dobrany racjonalnie i jest okresowo weryfikowany.

Metryka

Wzór lub opis

Znaczenie

Recall

TP / (TP + FN)

Odsetek rzeczywistych twarzy lub tablic, które zostały wykryte

False negative rate

FN / (TP + FN)

Ryzyko pozostawienia niezamazanego identyfikatora

Precision

TP / (TP + FP)

Skala błędnych oznaczeń, które mogą zwiększać nakład ręcznej korekty

Czas przetwarzania

Czas analizy i eksportu pliku w relacji do długości nagrania

Parametr planowania procesu, nie dowód zgodności sam w sobie

Pokrycie maską

Ocena, czy maska obejmuje cały identyfikujący obszar w kolejnych klatkach

Zmniejsza ryzyko reidentyfikacji z części twarzy lub tablicy

Środki organizacyjne przy przetwarzaniu zdjęć i wideo

Środki organizacyjne określają, kto, kiedy i na jakich zasadach może przetwarzać materiał źródłowy oraz zatwierdzać wersję zanonimizowaną. Są tak samo istotne jak technologia maskowania.

Dobrą praktyką jest opisanie procesu w procedurze. Procedura powinna wskazywać role, odpowiedzialność, zasady eskalacji i wymagane dowody wykonania kontroli.

  • określenie podstawy prawnej i celu przetwarzania nagrania,
  • ustalenie, czy wymagana jest ocena skutków dla ochrony danych zgodnie z art. 35 RODO,
  • wyznaczenie osób uprawnionych do pracy na plikach źródłowych,
  • oddzielenie pliku źródłowego od wersji po anonimizacji,
  • ustalenie retencji plików tymczasowych i eksportów,
  • prowadzenie testów skuteczności oraz okresowego przeglądu konfiguracji,
  • opisanie zasad ręcznego maskowania elementów niewykrywanych automatycznie.

W narzędziach takich jak Gallio PRO automatyczne zamazywanie dotyczy twarzy i tablic rejestracyjnych. Logotypy, tatuaże, tabliczki z imionami, dokumenty oraz obrazy widoczne na monitorach wymagają oceny człowieka i mogą być zamazane ręcznie w edytorze. Gallio PRO nie wykonuje anonimizacji w czasie rzeczywistym ani anonimizacji strumienia wideo. Nie zbiera też logów zawierających detekcję twarzy i tablic rejestracyjnych ani logów z danymi osobowymi lub szczególnymi kategoriami danych.

Znaczenie dla zgodności z RODO i prawem polskim

Środki techniczne i organizacyjne należy łączyć z zasadą rozliczalności z art. 5 ust. 2 RODO, ochroną danych w fazie projektowania z art. 25 RODO oraz obowiązkami bezpieczeństwa z art. 32 RODO. Jeżeli w procesie uczestniczy dostawca jako podmiot przetwarzający, zastosowanie ma także art. 28 RODO.

Wizerunek osoby podlega ochronie również na gruncie art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego oraz art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z 1994 r. Wyjątki dotyczą między innymi osób powszechnie znanych, jeżeli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nie funkcji publicznych, wizerunku jako szczegółu całości takiej jak zgromadzenie, krajobraz lub impreza publiczna oraz sytuacji, w której osoba otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie, o ile nie zastrzegła wyraźnie inaczej.

Przy tablicach rejestracyjnych istnieje praktyczna rozbieżność. Wytyczne EROD dotyczące przetwarzania danych osobowych przez urządzenia wideo, Guidelines 3/2019, wersja 2.0 z 29 stycznia 2020 r., traktują numery rejestracyjne jako potencjalne identyfikatory. UODO również rekomenduje ostrożność. W orzecznictwie NSA występuje jednak stanowisko, że sama tablica rejestracyjna nie zawsze stanowi dane osobowe. W procesie compliance bezpieczniejszym podejściem jest dokumentowanie decyzji o maskowaniu tablic, zwłaszcza przy publikacji lub przekazaniu nagrań poza organizację.

Odniesienia normatywne i standardy

Podstawą oceny środków technicznych i organizacyjnych są akty prawne, wytyczne organów oraz normy zarządzania bezpieczeństwem informacji. Nie zastępują one analizy ryzyka, ale pomagają uporządkować wymagania i dowody zgodności.

  • RODO, rozporządzenie (UE) 2016/679: art. 5 ust. 2, art. 24, art. 25, art. 28, art. 32, art. 35 oraz motyw 26.
  • EDPB, Guidelines 3/2019 on processing of personal data through video devices, version 2.0, 29 stycznia 2020 r.
  • Article 29 Working Party, Opinion 05/2014 on Anonymisation Techniques, WP216, 10 kwietnia 2014 r.
  • ISO/IEC 27001:2022, Information security, cybersecurity and privacy protection - Information security management systems - Requirements.
  • ISO/IEC 27002:2022, Information security, cybersecurity and privacy protection - Information security controls.
  • ISO/IEC 27701:2019, Security techniques - Extension to ISO/IEC 27001 and ISO/IEC 27002 for privacy information management - Requirements and guidelines.

Zobacz też