Czym jest monitoring w domach opieki?

Monitoring w domach opieki - definicja

Monitoring w domach opieki to rejestrowanie obrazu z kamer w placówkach, w których przebywają osoby starsze, chore, z niepełnosprawnościami lub zależne od pomocy innych osób. W kontekście anonimizacji zdjęć i wideo pojęcie obejmuje nie tylko samo nagrywanie, lecz także ocenę podstawy prawnej, zakresu nagrania, czasu przechowywania oraz redakcję materiału przed udostępnieniem.

W prawie polskim „dom opieki” nie jest jedną kategorią prawną. Może oznaczać dom pomocy społecznej na podstawie ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, prywatną placówkę zapewniającą całodobową opiekę, zakład opiekuńczo-leczniczy albo inny podmiot leczniczy. Dlatego legalność monitoringu trzeba oceniać według statusu placówki, celu nagrywania i rodzaju osób widocznych na materiale.

Nagrania z domów opieki mają podwyższone ryzyko dla praw i wolności osób fizycznych. Mogą ujawniać stan zdrowia, niepełnosprawność, sposób poruszania się, czynności higieniczne, relacje rodzinne lub zachowania personelu. Przed przekazaniem kopii nagrania członkowi rodziny, uprawnionemu organowi, ubezpieczycielowi albo innemu podmiotowi należy upewnić się, że istnieje podstawa do przekazania, ograniczyć materiał do niezbędnego fragmentu i zamazać twarze osób postronnych.

Podstawy prawne monitoringu w domach opieki

Podstawą oceny jest RODO, czyli rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679, stosowane od 25 maja 2018 r. Monitoring wizyjny przetwarza dane osobowe, jeżeli osoba jest możliwa do zidentyfikowania bezpośrednio lub pośrednio.

Obszar	Podstawa lub wymóg	Znaczenie dla nagrań
Zasady przetwarzania	art. 5 RODO	Minimalizacja, ograniczenie celu, ograniczenie przechowywania i rozliczalność.
Podstawa prawna	art. 6 ust. 1 lit. c, e lub f RODO	Zależnie od tego, czy placówka działa na podstawie obowiązku prawnego, zadania publicznego albo prawnie uzasadnionego interesu.
Dane szczególnych kategorii	art. 9 RODO	Sam obraz nie zawsze jest daną szczególną, ale w domu opieki może ujawniać informacje o zdrowiu lub niepełnosprawności.
Ocena skutków	art. 35 RODO	DPIA jest zwykle wymagana, gdy monitoring obejmuje osoby wymagające szczególnej ochrony lub systematyczną obserwację.
Zabezpieczenia	art. 32 RODO	Wymaga kontroli dostępu, szyfrowania, rejestrowania operacji i procedur udostępniania.
Monitoring pracowników	art. 22² Kodeksu pracy	Ma znaczenie, gdy kamery obejmują personel; wymaga m.in. celu, informacji dla pracowników i poszanowania ich godności oraz prywatności.

Europejska Rada Ochrony Danych w Wytycznych 3/2019 dotyczących przetwarzania danych osobowych przez urządzenia wideo, wersja 2.0 z 29 stycznia 2020 r., wskazuje, że monitoring musi być proporcjonalny i nie może zastępować mniej ingerujących środków. W domach opieki oznacza to konieczność oddzielnej oceny korytarzy, wejść, sal wspólnych i pomieszczeń prywatnych, przy czym w pomieszczeniach prywatnych, mieszkalnych lub higieniczno-sanitarnych monitoring wymaga szczególnie rygorystycznej oceny i może być niedopuszczalny.

Redakcja nagrań przed udostępnieniem

Redakcja nagrania to przygotowanie kopii roboczej, w której usunięto lub trwale zasłonięto dane osób, których ujawnienie nie jest konieczne do celu udostępnienia. Oryginał powinien pozostać nienaruszony, zwłaszcza gdy może stanowić dowód w postępowaniu.

Praktyczna procedura powinna obejmować następujące kroki:

1. ustalenie celu udostępnienia, np. realizacja prawa dostępu z art. 15 RODO, zgłoszenie incydentu, postępowanie sądowe albo żądanie organu;
2. wycięcie tylko niezbędnego zakresu czasowego i przestrzennego nagrania;
3. automatyczne wykrywanie twarzy i zamazywanie twarzy osób postronnych;
4. zamazywanie tablic rejestracyjnych, jeżeli nagranie obejmuje parking, podjazd lub strefę wejścia;
5. manualne zasłonięcie elementów, których system może nie wykryć automatycznie, np. identyfikatorów imiennych, dokumentów, ekranów monitorów, tatuaży lub oznaczeń medycznych;
6. kontrolę jakości klatka po klatce w miejscach o niskim świetle, zasłoniętej twarzy, ruchu kamery lub odbiciach w szybach;
7. zapis wersji zredagowanej lub zanonimizowanej wraz z protokołem operacji.

Zakres anonimizacji twarzy i tablic rejestracyjnych

Wizerunek osoby podlega ochronie także poza RODO. W Polsce znaczenie mają art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego oraz art. 81 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Rozpowszechnianie wizerunku co do zasady wymaga zezwolenia osoby przedstawionej, z wyjątkami dotyczącymi osoby powszechnie znanej, jeżeli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, osoby stanowiącej szczegół całości oraz osoby, która otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie, o ile nie zastrzegła inaczej.

W przypadku tablic rejestracyjnych stanowiska nie są jednolite. UODO i EROD traktują je jako dane mogące prowadzić do identyfikacji, natomiast w polskim orzecznictwie NSA występowało stanowisko, że sama tablica rejestracyjna nie zawsze stanowi daną osobową. W praktyce udostępniania nagrań z domów opieki bezpieczniejszym podejściem jest zamazywanie tablic, jeżeli nie są niezbędne dla celu przekazania materiału.

Parametry techniczne i kontrola jakości

Anonimizacja nagrań z domów opieki wymaga połączenia automatycznej detekcji z kontrolą operatora. Gallio PRO wykonuje wykrywanie twarzy, a nie rozpoznawanie twarzy, oraz automatycznie zamazuje twarze i tablice rejestracyjne w materiałach wideo i zdjęciach. Nie wykonuje anonimizacji w czasie rzeczywistym ani anonimizacji strumienia wideo.

Parametr	Co sprawdzić	Znaczenie
Recall detekcji	Czy system znalazł wszystkie widoczne twarze i tablice.	Fałszywe pominięcie jest zwykle bardziej ryzykowne niż nadmiarowe zamazanie.
Stabilność maski	Czy maska utrzymuje się na twarzy podczas ruchu, obrotu głowy i zmian oświetlenia.	Zapobiega ujawnieniu pojedynczych klatek.
Nieodwracalność redakcji	Czy eksport nie zawiera warstw pozwalających usunąć zamazanie.	Zredagowana kopia nie powinna pozwalać na rekonstrukcję obrazu.
Ścieżka audytu	Kto wykonał redakcję, kiedy i na jakiej kopii.	Wspiera rozliczalność z art. 5 ust. 2 RODO.

W modelu on-premise materiał może być przetwarzany w infrastrukturze organizacji. Ma to znaczenie dla placówek, które nie chcą przekazywać nagrań zawierających osoby zależne do zewnętrznych usług chmurowych. Gallio PRO nie zbiera logów zawierających detekcję twarzy i tablic rejestracyjnych oraz nie zbiera logów zawierających dane osobowe lub dane wrażliwe.

Udostępnianie nagrań rodzinie, organom i stronom postępowania

Udostępnienie nagrania powinno być poprzedzone testem niezbędności. Inny zakres będzie właściwy dla uprawnionego członka rodziny proszącego o wyjaśnienie zdarzenia, inny dla Policji, prokuratury lub sądu, a jeszcze inny dla osoby realizującej prawo dostępu do danych.

Jeżeli nagranie zawiera kilka osób, administrator powinien rozważyć udostępnienie kopii z zamazanymi twarzami osób trzecich. Gdy organ żąda oryginału jako dowodu, anonimizacja może być niewłaściwa, ale nadal należy ograniczyć kanał przekazania, dostęp i liczbę kopii. Naruszenie ochrony danych osobowych wymagające zgłoszenia do organu nadzorczego należy zgłosić bez zbędnej zwłoki, w miarę możliwości nie później niż w terminie 72 godzin od stwierdzenia naruszenia, zgodnie z art. 33 ust. 1 RODO.

Odniesienia normatywne monitoringu w domach opieki

Najważniejsze źródła to RODO 2016/679, Wytyczne EROD 3/2019 z 29 stycznia 2020 r., ustawa z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, ustawa z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej, Kodeks cywilny, Kodeks pracy oraz ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Dla bezpieczeństwa informacji przydatne są także ISO/IEC 27001:2022, ISO/IEC 27002:2022 oraz ISO/IEC 20889:2018 dotycząca technik deidentyfikacji danych.